Metal scena u Crnoj Gori, iako mala i nerazvijena, u više navrata je pokazala da ima čime da se pohvali. Iako većina bendova nije dugo potrajala, a problemi sa održavanjem postave i bilo kakvog kontinuiranog rada su se često pokazali kao nepremostivi, neki su uspeli da izbace više nego kvalitetan materijal i pokažu da geografska odrednica nije presudan faktor, odnosno da se sve može kad se hoće, čak i u ekstremno teškim uslovima. Baš kao i u susednoj Republici Srpskoj, i metal scena u Crnoj Gori bi se mogla opisati kao “entuzijazam pojedinaca”, ali takve stvari su nam dobro poznate, ali i očekivane u manjim zemljama poput navedenih. Detaljan izveštaj sa CG metal scene – kako je to bilo nekada, a kakvo je stanje danas – ekskluzivno za SMP pripremio je jedan od prvoboraca iste, Srđan Mišović.

  • Piše: Srđan Mišović
  • Copyright: SMP, 2018.

Da li postoji pojam zvani metal scena u Crnoj Gori? Mnogi bendovi koji izranjaju u zadnjih desetak godina, od kojih su neki čak objavili i albume za inostrane izdavače dokazuju nam da i te kako postoji, razbijajući stereotipe o Crnogorcima kao lijenom narodu.

Metal scena u Crnoj Gori: Demo bendovi, projekti i rasformirani sastavi

Mnogi crnogorski metal sastavi su nažalost ostali na nivou demo bendova i projekata koji su izbacili singl ili eventualno demo, nakon čega se većina rasformirala, pa ćemo početi priču sa njima.

Može se reći da crnogorska metal scena započinje podgoričkim bendom Carpe Diem, bendom koji je bio aktivan u vrijeme prelaska iz starog u novi milenijum i koji je svoju autorsku pjesmu ”Lies” objavio na kompilacijskom CD-u davno ugašenog, možda i jedinog tadašnjeg crnogorskog metal magazina Storberg. Starija generacija još uvijek pamti njihovu svirku na Plavim horizontima, gdje se možda i prvi put u Crnoj Gori mogao čuti growl vokal (u pitanju je bila obrada Sepulture).

Storberg i Demise zine

Časopisi i fanzini

Crna Gora nikada nije imala zvanični štampani metal časopis na kioscima, te se metal u pisanoj formi mogao čitati u fanzinima Storberg, Demise i Zapisnik. Prvi pomenuti realizovan je u pet primjeraka, i riječ je o nesumnjivo najuticajnijem i najdugovječnijem fanzinu u Crnoj Gori. Takođe, u Baru su prije 15-ak godina izašla i tri broja Demise fanzina koji su uređivali članovi black metal benda Deucalion, a koji su, i pored nekoliko uspješnih nastupa, ubrzo nestali sa scene bez ijedne objavljene pjesme. Jedno vrijeme pjevač Igumana je uređivao fanzin Zapisnik sa svojim ilustracijama u pozadini svakog članka.

Vrijedni pomena su i doom-folk metalci Withed Tears iz Nikšića, koji su zabilježili dva demo snimka, od kojih je jedan sniman uživo u Zahumlju. Takođe, tu su i BBCT, thrash/death metalci koji su nastupali par godina i iza sebe ostavili jedan demo sa par pjesama. Od HC bendova treba izdvojiti barski Parental Advisory (članovi kasnije osnovali Sly Old Monster), kao i podgorički Emotional Sickness (gitarista osnovao bend Nervi).

Treba pomenuti i melodični death metal bend Neman iz Bara, koji je u digitalnoj formi objavio krajnje profesionalno odrađen EP The Path of Thorns 2017. godine, a odmah zatim se i raspao.

Sevdah je bio progressive metal bend iz Podgorice koji se raspao nakon albuma snimljenog u kućnoj produkciji. Njihov basista je trenutni član Goblin Zeppelina.

Podgorički Abzofran je bio moderni groove metal bend, koji se nakon digitalno objavljenog demo snimka Liquid Beauty iz 2014. i full length albuma Dawn of Neon iz 2015. raspao, a iz njegovog jezgra su nastali Acid Radio i The Lazarus Sign.

Što se objavljenih singlova tiče, većina bendova se rasformirala odmah nakon izbacanja istih, tako da imamo tivatski Atentator (raspali se odmah nakon izbacanja singla Dead City), Goddamn (izbacili dva singla i raspali se, uprkos većem broju uspješnih svirki i osvojenom drugom mjestu na podgoričkoj Gitarijadi), Alcowhore (vokal KK Street Bangersa, članovi Post Mortema među kojima i prvi gitarista Goblin Zeppelina), Sangreal (trenutni članovi Nephalima i The Lazarus Signa), Conspiracy (sadašnji članovi bendova Rikavac i Traveler). Jedino je podgorički hardrock/heavy metal bend Post Mortem izbacio par singlova i trajao desetak godina prije nego što se ugasio.

Iguman

Iguman

Nažalost, većina ovih demosa i singlova, koji stoje kao svjedočanstvo jednog minulog vremena, dostupni su samo u privatnim arhivama prijatelja bendova.

Aktivni bendovi sa objavljenim singlovima i sa još uvijek neizdatim albumom su već pomenuti The Lazarus Sign (moderni djent metal, bivši članovi Abzofrana) i Traveler (barski stoner metal).

Što se tiče izdanja koja funkcionišu kao internacionalni projekti, Morana je mladi black metal projekat koji funkcioniše na relaciji Crna Gora/Srbija i iza sebe ima dva samoizdanja – EP Morana i full length album Odmazda. Članovi su Nemanja Grbović (Šarlah) i Nemanja Radnić iz srpskog power metal benda Eternity, a vrijedan pomena je i Mortal Slaughter, projekat vokala KK Street Bangersa Marka Komlenca sa gitaristom Nyarlathotepa (RS/Srbija), koji je digitalno izbacio par singlova krajem 2014. godine.

Metal scena u Crnoj Gori: Bendovi sa objavljenim materijalom

Abhoth je nastao 2006. godine, a njegovu prvobitnu postavu su činili Srđan Mišović (vokali), Branko Jugović (bas gitara) i Miloš Klikovac (gitare), dok su bubnjevi morali biti programirani.

Abhoth

Abhoth

Prvi singl “Beyond The Gates of the Silver Key” realizovan je dvije godine kasnije, a istoimeni EP 2014. posredstvom tri ruska labela: Satanath Records, Grotesque Sounds Productions i Darknagar Records. EP je snimljen u Jugovićevom Rebellion studiju. EP Abhotha dobio je nagradu za crnogorsko izdanje godine na prestižnom sajtu Global Metal Apocalypse. Takođe je nominovan za najbolje regionalno metal izdanje od strane SMP-a, zajedno sa 19 bendova iz Srbije, Crne Gore i Republike Srpske, a osvojio je drugo mjesto po glasovima publike. Paganus Diabolus, black metal bend iz Srbije je obradio Abhothovu numeru ”Blood of the Ancients”. Branko je napustio bend zbog  ličnih razloga i obaveza, a  bendu su se pridružili basista Aleksandar Dragojević (Hostis, ex-Goddamn), kao i Miloš Todorović na klavijaturama. Abhoth je samo jednom nastupao uživo, i to na Bedem Festu u Nikšiću, uz pomoć nekoliko live članova. Prvi spot Abhotha za “Blood of the Ancients” objavljen je 2016. godine i za sada je ograničen na lične arhive fanova. Bend trenutno radi na prvom full length albumu.

Acid Radio je podgorički moderni groove metal koji je u martu ove godine izdao istoimeni debi album za srpski Metropolis Records. Nedavno je objavljen i spot za pjesmu ”Aeon” koji je režirao Mita (ex-Block Out). Jezgro benda je Luka Bošković, bivši gitarista Abzofrana koji je snimio gitare i za nadolazeći EP Hostisa, a pored njega, u bendu su gitarista Radoje Albijanić, basista Damjan Vujošević i bubnjar Miloš Pupović.

Goblin Zeppelin je southern/groove metal, koji je pod tim konkretnim nazivom osnovan oko 2014. godine, iako je sama ideja o tom bendu mnogo starija. Njihov debi album Burn the Idol izašao je pod etiketom Take it or Leave it Recordsa. Bend je imao par nastupa sa inicijalnom postavom koja je snimila album sa vokalom sastava Goddamn Nebojšom Ćulafićem kao frontmenom, a sam line-up benda je mijenjan par puta, ostavljajući samo originalne članove, osnivača Miloša Klikovca (gitare) i Balšu Kneževića (bas gitara) kao stalne. Nova postava sa kojom bend trenutno funkcioniše je finalizovana krajem 2017. odlaskom prvobitnog vokala i dolaskom Srđana Mišovića na njegovo mjesto. Odmah zatim bendu su se pridružili Ivan Vuksanović iz psychodelic rock/stoner benda Emily Rose (bivši gitarista Placid Arta) na mjestu gitariste i Miloš Knežević kao bubnjar. Bend je u navedenoj novoj postavi do sada imao tri nastupa i trenutno rade na EP-u.

Goblin Zeppelin

Goblin Zeppelin

Gomila Nesklada je bend iz Nikšića. Predvodnici su lokalne metal/HC scene i organizatori crnogorskog ”HC Metal Meetinga”. Bend je nastupao po Crnoj Gori a i šire sa imenima kao što je Ritam Nereda. Samostalno su objavili dva full length albuma, izdanje 2000 Godina u 2011. i album 81 u 2017. godini.

Hostis je thrash/death bend osnovan 2010. godine, a njegovu postavu su činili : Srđan Mišović (vokal i programiranje), Miloš Klikovac (gitare) i Aleksandar Dragojević (bas gitara). Snimanje istoimenog full lengtha započelo je u High Gain studiju u Podgorici u jesen 2014. godine, a završeno je u ljeto 2015. Veći dio solaža snimio je Stefan Stanišić, bivši gitarista Goblin Zeppelina i osnivač Post Mortema, a album takođe sadrži gostujuće solaže Luke Miloševića (Deadly Mosh, Istrulity) i Dušana Mlađenovića (ex-Alister), dobro poznatih bendova iz Srbije. Debi album Hostis objavljen je 2016. godine za Miner Recordings. Omot njihovog prvijenca je uključen na listu najboljih metal omota smrti 2016. na indonezijskom BDP Metal portalu, a takođe je uključen u Top 10 metal omota iz 2016 na listi kanadskog The Headbanging Moose. Nakon  izdavanja albuma, Miloš Klikovac je napustio bend zbog ličnih obaveza da bi se 2018. vratio, a zamjenjivao ga je Luka Bošković (Acid Radio), sa kojim je snimljen singl sa dvije pjesme (jedna autorska i jedna obrada) koji je u procesu miksovanja.

Iguman je formiran 2004. godine i bio je prvi crnogorski bend koji je ikada objavio bilo šta u materijalnom obliku – kaseta preko samoosnovane Adžove Vrbe Records 2006. godine, dostupna u 111 komada, a kasnije reizdata od strane sada zatvorene švedske kuće Satanic Propaganda Records, a u formi CD-a album je bio dostupan kao izdanje Carnal Sadist Productiona. Njihov projekat Bogalj i EP Primitive Sounds je izašao u 100 samoizdatih kaseta 2006. godine, nakon čega su oba benda rasformirana. Njihov pjevač je autor mnogih logotipa i naslovnica u sferama underground metala, a gitarista je bio vokal i osnivač Post Mortema.

KK Street Bangers i Zaimus

KK Street Bangers (levo) i Zaimus (desno)

KK Street Bangers je osnovan 2008. godine u Podgorici. Pioniri su crnogorskog thrash metala, sa tekstovima o uličnom životu, alkoholu i tom podžanru metala uopšte. EP Street Rotten Thrash Derbi je sniman u Rebellion studiju i izašao je 23. oktobra 2010. godine. Njihova pjesma ”Rotten Town” se našla na kompilaciji SMP portala pod nazivom Serbia Goes Heavy, a ove godine su se našli i na digitalnom split izdanju nekoliko bendova iz regiona. Bend čine Marko Komlenac (vokali), Miloš Klikovac (gitare) i Branko Jugović (bas gitara). Sastav je imao tri nastupa uživo, gdje im je pripomogao bubnjar kasnije nastalog i rasformiranog benda Neman, koji je ubrzo napustio bend. Trenutno rade na full length albumu.

Placid Art je death/doom metal bend nastao 2010. godine. Izdali su full length Rainbow Destruction Process 2012. godine preko američke etikete TPG Records i to je zapravo prvi put da je crnogorski metal bend objavio materijal za inostranog izdavača. Njihov osnivač Nikola Radović je miksovao Hostis, koji je i sniman u njegovom kućnom High Gain studiju, a njihov bivši gitarista je trenutni gitarista Goblin Zeppelina. Status benda je nepoznat.

Rikavac je death metal sastav nastao u Baru. Bend se sastoji od tri člana pod pseudonimima Ucjenjivač (bas i vokal), Podmuklać (gitara) i Ološ (bubnjevi). Sastav je aktivan uživo i često su nastupali širom Crne Gore. EP pod imenom Rika se čini je samoizdanje izašlo 2015. godine, a momci su samostalno izdali i istoimeni full length album 2017. godine. Na poslednjoj pjesmi, obradi GG Allina kao pozadinski growl vokal gostuje Srđan Mišović (Abhoth, Hostis, Goblin Zeppelin).

Vizant

Vizant

Vizant je nikšićki bend koji je osnovan 2006. godine kao simbiozna fuzija metal muzike, punka i pravoslavnih crkvenih mantra. Bend je često nastupao uživo, a zbog svojih diskutabilno nacionalističkih, ekstremno-hrišćanskih stavova ima širok auditorijum kako među metalcima, tako i među pankerima, pa i skinhedsima. Vizant je objavio tri albuma – Василевс Василеон Василевон Василевондон 2009. godine, Сјене живих 2011., te Благовјесник 2013. godine. Sastav je nakon nekoliko promjena postave još uvijek aktivan.

Zaimus je black metal bend koji je formiran 2003. godine. Do 2005. godine su imali dva nastupa i snimili dvije neobjavljene pjesme, a od 2007. se posvećuju studijskom radu kao dvojac Khamul (bas gitara, programiranje) i Asmodai (gitare), ljudi koji su takođe među osnivačima Abhotha i koji su aktivni članovi KK Street Bangersa. Godine 2007. su objavili Demo 2007 sa tri pjesme, od kojih je jedna obrada Kreatora i koje su snimane u različitim vremenskim periodima, pa stoga imaju različitu produkciju i prikazuju progres benda kroz godine. EP The Unholy Spells of Night ugledao je svjetlost dana 2009. godine kao samoizdanje, a  kasnije ga je kao reizdanje objavila britanska kuća Cold Raw Records marta 2014. godine u 66 primjeraka. Sve su pjesme snimljene, producirane i miksovane u studiju Rebellion. Zaimus trenutno rade na novom albumu, pojačani sa još jednim članom zaduženim za programiranje klavijatura.

Metal scena u Crnoj Gori: Zaključak

Primjetićemo da se kroz ovaj članak i različite bendove često provlače jedna te ista imena, tako da se mora postaviti logično pitanje: da li par metal entuzijasta sa mnoštvom side projekata i jakom međusobnom povezanošću može činiti scenu? Zaključite sami.

U nastavku donosimo jedinstvenu YouTube playlistu u okviru koje možete da poslušate većinu pomenutih bendova u ovom reportu.

Srđan Mišović

O  autoru

Srđan Mišović je frontmen crnogorskih death metal bendova Abhoth i Hostis, a sarađivao je i sarađuje sa više tamošnjih sastava. Pored komponovanja, u slobodno vreme crta, dizajnira logotipe (Zaimus, Rikavac, Hostis) i volonterski promoviše crnogorsku metal scenu, bilo preko novinarskog rada, bilo preko saradnje sa mnogim webzinima i portalima.